Kış Mevsiminde Bahçenin Korunması ve Hazırlanması

Sonbaharın son haftalarında bahçe sessizleşir. Yapraklar dökülür, toprak soğur, bitkilerin büyüme hızı belirgin biçimde düşer. Bu durgunluk çoğu zaman "artık yapacak bir şey kalmadı" gibi görünür; oysa kışa girmeden önce atılacak birkaç adım, ilkbaharda bahçenizin ne kadar güçlü uyanacağını doğrudan belirler. Bahçe kış hazırlanması, aslında yeni sezonun ilk işidir.

Aşağıdaki adımları kendi bahçenizde sırayla uygulayabilirsiniz. Balkonda saksılarla uğraşıyorsanız da çoğu madde geçerli; farklılıklara ayrıca değindim.

Adım Adım Kış Hazırlığı

1. Bahçeyi gözden geçirin ve not alın.

   İlk iş, elinizde ne olduğunu görmek. Hangi bitkiler çok yıllık, hangileri tek sezonluk, hangileri soğuğa dayanıklı? Kuruyanları, hastalıklı görünenleri, yaz boyunca hiç tutmayanları bir kâğıda yazın. Bu liste hem bugün ne yapacağınızı hem de bahar planınızı belirler. Mevsimlere göre bahçe takvimi mantığıyla çalışmak, işi tek seferde bitirmek yerine haftalara bölmenizi sağlar.

2. Ölü ve hastalıklı bitki artıklarını temizleyin.

   Sezonu bitirmiş domates, biber, fasulye gibi sebzelerin gövdelerini kökleriyle sökün. Üzerinde leke, küf, pas ya da zararlı yumurtası olan hiçbir parçayı toprakta bırakmayın; bunlar kış boyunca sorunun kışlama yeri olur. Sağlıklı yaprak ve saplar komposta gidebilir, hastalıklı olanlar gitmemeli. Kompost yığınını kışa hazırlarken üstünü örtmek, yağışla besinlerin yıkanıp gitmesini engeller.

3. Toprağı boş bırakmayın.

   Çıplak toprak kışın en çok yıpranan yerdir. Yağmur yüzeyi sıkıştırır, don çatlatır, rüzgâr kurutur. İki seçeneğiniz var: yüzeye 5-8 cm kalınlığında malç (kuru yaprak, saman, ağaç kabuğu, olgunlaşmış kompost) yaymak ya da yeşil gübre bitkisi ekmek. Fiğ, arpa, yulaf gibi bitkiler toprağı tutar, ilkbaharda biçilip toprağa karıştırıldığında organik madde bırakır. Toprak seçimi ve hazırlanması konusunda daha önce yaptığınız çalışmayı kışın korumak, baharda sıfırdan başlamamak demektir.

4. Doğru zamanda ve doğru bitkide budama yapın.

   Kış budaması yaprak dökümünden sonra, ancak şiddetli donlar başlamadan ya da donlar geçtikten sonra yapılır. Meyve ağaçlarında ve gül gibi çalılarda kuru, kırık, iç içe geçmiş dalları alın. Buna karşılık ilkbaharda çiçek açan bazı süs çalılarını kışın budarsanız çiçek gözlerini almış olursunuz; onların sırası çiçeklenmeden sonra. Budama ve şekillendirme tekniklerinde kesim açısı ve alet temizliği en az zamanlama kadar önemlidir.

5. Kök bölgesini soğuktan yalıtın.

   Çok yıllık bitkilerin, meyve ağaçlarının ve gülllerin dip kısmına kompost, yaprak ya da saman yığın. Amaç sıcak tutmak değil, sıcaklık dalgalanmasını azaltmak: gündüz çözülüp gece donan toprak, kökleri iterek yerinden çıkarır. Gövdeyi doğrudan sarmanız gerekiyorsa jüt ya da bez kullanın; naylonun altında nem birikir ve çürüme başlar.

6. Saksıları ve küçük alanları ayrıca düşünün.

   Saksıdaki toprak, açık bahçe toprağından çok daha hızlı donar. Saksıları duvara yakın, rüzgâr almayan bir köşeye toplayın; birbirine yaklaştırmak bile koruma sağlar. Kapları yerden bir tuğla ya da tahta ile yükseltin, böylece taban deliği tıkanmaz. Kırılgan kil saksıları içi boş halde dışarıda bırakmayın, don çatlatır. Balkonda yetiştirdiğiniz nane, biberiye, kekik gibi aromatik bitkilerin bir kısmını pencere önüne alarak kış boyunca kullanmaya devam edebilirsiniz.

7. Sulamayı azaltın, ama tamamen kesmeyin.

   Kışın bitkiler az su tüketir; fazla su kökleri boğar. Yine de kurak ve rüzgârlı geçen kış günlerinde, özellikle saksılarda toprak taş gibi kuruyabilir. Toprağa parmağınızı 3-4 cm sokun, nem yoksa öğle saatlerinde ılık su verin. Damlama sistemi kullanıyorsanız hatları boşaltın, filtreleri sökün, hortumları kıvırmadan sarıp kapalı yere alın; içinde kalan su donunca boru çatlar.

8. Aletleri ve depoyu düzenleyin.

   Toprak kalıntılarını temizleyin, metal yüzeyleri kurulayıp ince bir yağ tabakası geçirin, makas ve testereleri bileyin. Tohumları serin, karanlık ve kuru bir kutuda saklayın; üzerine tür ve yıl yazın. Bu iş yarım saat sürer ve baharda size bir gün kazandırır.

9. Kışa dayanıklı ekimleri değerlendirin.

   Bahçe kışın tamamen boş kalmak zorunda değil. Sarımsak, soğan, bakla, ıspanak ve kuzu kulağı gibi türler soğuğa dayanır. Ilıman bölgelerde basit bir tünel ya da cam örtü altında yeşillik hasadı sürebilir. Kendi sebzelerini yetiştirme alışkanlığını kışa taşımak, toprağın da boş kalmamasını sağlar.

Sık Yapılan Hatalar

• Naylonla sıkı sarmak: Hava almayan örtü altında nem ve mantar birikir. Bitki dondan değil çürükten kaybedilir.
• Sonbaharda azotlu gübre vermek: Bitkiyi yeni ve yumuşak sürgün vermeye zorlar; bu sürgünler ilk donda yanar. Kışa girerken kompost gibi yavaş salınımlı organik madde tercih edilir.
• Hastalıklı yaprakları toprakta bırakmak: "Doğal malç olur" diye düşünülür ama sporlar ve zararlı yumurtaları kışı orada geçirir, baharda aynı sorun daha güçlü döner.
• Her bitkiyi kışın budamak: