Kendi Sebzelerini Yetiştir

Menekes Bahçesi - güncel rehber

Kendi yetiştirdiğiniz bir domatesin tadı, markette aldığınızla aynı değildir. Bunun nedeni romantik bir his değil; meyvenin dalında olgunlaşmasına izin verilmesi ve hasattan sonra günlerce yolculuk etmemesidir. Evde sebze yetiştirme işi de tam olarak bu farkı yakalamakla ilgili. Üstelik büyük bir bahçeye ihtiyacınız yok; güneş gören bir balkon, birkaç saksı ve düzenli ilgi çoğu sebze için yeterli.

Aşağıdaki adımlar, hiç deneyimi olmayan birinin bile ilk sezonunda hasat alabileceği bir sırayla düzenlendi. Acele etmeyin; her adımı sırayla uygulamak, sonradan sorun çözmekten çok daha kolaydır.

Adım Adım Uygulama

Alanınızın güneşini ölçün. Sebze yetiştirmenin en belirleyici koşulu ışıktır. Meyve veren sebzeler (domates, biber, salatalık, patlıcan, kabak) günde en az 6 saat doğrudan güneş ister. Yaprak sebzeler (marul, ıspanak, roka, maydanoz) 3-4 saatle idare eder. Bir hafta boyunca balkonunuzu sabah, öğle ve ikindi saatlerinde gözlemleyin; hangi köşenin ne kadar güneş aldığını yazın. Bahçenin ışık, hava ve su koşullarını anlamak üzerine yazdığımız bölüm bu ölçümü daha ayrıntılı anlatıyor.
Kabınızı ve toprağınızı seçin. Sebzeler kök hacmine duyarlıdır. Kaba ölçüler şöyle: marul ve roka için 15-20 cm derinlik, biber ve salatalık için 25-30 cm, domates için en az 30-40 cm derinlik ve 15-20 litre hacim. Her kapta mutlaka drenaj deliği olmalı. Toprak olarak bahçe toprağını doğrudan saksıya doldurmayın; sıkışır ve havasız kalır. Torf veya hazır saksı harcı, elenmiş yanmış gübre ve perlit karışımı çok daha iyi çalışır. Toprak seçimi ve hazırlanması, saksı yetiştiriciliğinde en çok geri dönüş aldığınız yatırımdır.
Tohum mu fide mi karar verin. İlk sezonda domates, biber, patlıcan için fide almak akıllıcadır; bu bitkilerin tohumdan yetişmesi 6-8 hafta sürer ve kontrollü sıcaklık gerektirir. Marul, roka, semizotu, fasulye, salatalık ve kabak ise doğrudan tohumdan kolayca kalkar. Fide alırken gövdesi kalın, yaprakları koyu yeşil, boyu aşırı uzamamış olanları tercih edin.
Doğru zamanda ekin. Sıcak sevenler (domates, biber, salatalık, fasulye) don riski tamamen geçtikten sonra dışarı çıkar. Serin sevenler (marul, ıspanak, turp, bezelye) ilkbahar başı ve sonbaharda ekilir; yaz sıcağında marul acılaşır ve tohuma kaçar. Bölgenizin son don tarihini öğrenip kendinize küçük bir ekim takvimi çıkarın; mevsimlere göre bahçe takvimi tam olarak bu iş için düşünüldü.
Aralık bırakın. Yeni başlayanların en sık atladığı nokta budur. Sık ekilen bitkiler ışık ve besin için yarışır, hava dolaşımı azalır, hastalık kolay yayılır. Bir saksıya bir domates, bir salatalık; marulda bitkiler arası 20-25 cm; roka ve maydanozda seyrek serpme yeterli. Fazla çıkan fideleri söküp atmak zor gelir ama kalanların verimini ikiye katlar.
Destek ve yönlendirme yapın. Domates, salatalık, fasulye ve bezelye tırmanır. Ekimden hemen sonra ip, kazık veya file yerleştirin; bitki büyüdükten sonra kök bölgesini kazmak zarar verir. Domateste koltuk sürgünlerini (yaprakla gövde arasından çıkan filizleri) küçükken elle koparmak, meyveye giden enerjiyi artırır. Budama ve şekillendirme mantığı burada da geçerlidir.
Düzenli ve derin sulayın. Sebzeler susuzluğu affetmez, ama fazla suyu da affetmez. Kural basit: toprağın üst 2-3 cm'si kuruduğunda, suyun dipten damlayacağı kadar sulayın. Az az sık sulamak yüzeysel kök yapar. Sıcak dönemde sabah erken saat en uygunudur. Yaprakları değil, kök bölgesini ıslatın. Damla sulama, balkonda bile birkaç parçayla kurulabilir ve işi kolaylaştırır.
Beslemeyi ihmal etmeyin. Saksıdaki besin sınırlıdır ve her sulamada bir kısmı yıkanır. İlk çiçekten sonra 2-3 haftada bir organik sıvı gübre veya solucan gübresi çayı verin. Evde kompost yaparsanız, üst toprağa serptiğiniz bir parmak kalınlığındaki kompost sezon boyunca yavaş yavaş besler.
Gözlemleyin ve zamanında hasat edin. Haftada bir yaprakların altına bakın; yaprak biti, kırmızı örümcek ve küllenme erken fark edilirse kolay durdurulur. Hasatta gecikmeyin: salatalık iri kaldıkça acılaşır, fasulye lifleşir, marulun dış yapraklarını alarak aynı bitkiden haftalarca toplayabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Yetersiz ışıkta meyve sebzesi denemek. Kuzeye bakan, günde 2 saat güneş alan bir balkonda domates yetişmez. Böyle bir yerde marul, roka, maydanoz, nane çok daha iyi sonuç verir.
Küçük saksı kullanmak. 5 litrelik kapta domates büyür ama sürekli susuz kalır ve meyve tutmaz. Hacim, verimle doğrudan ilişkilidir.
Drenaj deliği açmamak. Suyun çıkışı yoksa kökler boğulur; yaprak sararmasının en yaygın nedeni budur ve genellikle "su az" sanılıp daha çok sulanır.
İlk yıl çok fazla tür denemek. On beş çeşit yerine üç-dört çeşitle başlayıp onları iyi tanımak, çok daha öğretici.
Toprağı sezon sonu yenilememek. Aynı toprakta üst üste aynı sebzeyi ekmek besin dengesini bozar ve hastalık biriktirir. Her sezon kompost ekleyip mümkünse tür değiştirin.