Yaprak Açı Hastalığı: Belirtileri Tanıma ve Tedavi Yöntemi

Salatalık, fasulye ve kabak yapraklarında bir sabah küçük, köşeli, sanki cetvelle çizilmiş gibi duran lekeler görüyorsanız muhtemelen yaprak açı hastalığıyla karşı karşıyasınız. Ev bahçelerinde sık rastlanan, hızlı yayılan ama erken fark edildiğinde kimyasal ilaç kullanmadan kontrol altına alınabilen bir sorundur. Aşağıda hastalığı tanımanın, yayılmasını durdurmanın ve gelecek sezon tekrar etmesini önlemenin yolunu adım adım anlatıyorum.

Yaprak açı hastalığı nedir?

Adını lekelerin şeklinden alır. Yaprak dokusundaki damarlar bir bariyer gibi davrandığı için leke yuvarlak büyüyemez; damarların çizdiği sınırlar arasında sıkışır ve köşeli, üçgen ya da dörtgen bir görünüm alır. Etken çoğunlukla mantar kökenlidir, bazı bitkilerde ise benzer görüntüyü bakteriyel bir enfeksiyon oluşturur. İkisinin de ortak paydası aynıdır: yaprak yüzeyinde uzun süre kalan su.

Sporlar yağmur ve sulama damlalarıyla sıçrar, rüzgârla taşınır, budama makasında ve ıslak ellerimizde bitkiden bitkiye geçer. Sıkışık dikilmiş, hava akımı almayan bir sebze yastığında birkaç gün içinde tüm sıraya yayılabilir.

Belirtileri tanıma

Erken teşhis her şeyi değiştirir. Şu sıralamayı takip edin:

• İlk aşamada yaprağın alt kısımlarında, su emmiş gibi koyu yeşil, ıslak görünümlü küçük noktalar belirir.
• Birkaç gün içinde bu noktalar açık kahverengiye döner ve damarlar arasında kalarak köşeli bir hal alır.
• Leke kuruyup gevrekleşir, ortası dökülür; yaprakta kurşun deliğine benzer boşluklar oluşur.
• Nemli sabahlarda yaprağın alt yüzünde ince, açık renkli bir küf tabakası görülebilir.
• İleri aşamada meyveye geçer; salatalıkta küçük çökük yaralar, fasulyede lekeli baklalar belirir.

Adım adım tedavi

1. Yayılmayı durdurun. Hastalıklı yaprakları sapından koparıp bahçeden çıkarın. Bunları kompost yığınına atmayın; ev tipi kompost, sporları öldürecek sıcaklığa çoğu zaman ulaşmaz. Ayrı bir poşette bertaraf edin.
2. İşlemi kuru havada yapın. Islak bitkiye dokunmak enfeksiyonu elinizle taşımak demektir. Sabah çiy kalkmadan değil, öğleden sonra çalışın. Makası her bitkiden sonra alkolle silin.
3. Sulamayı kökten yapın. Yapraktan sulamayı tamamen bırakın. Damlama hattı ya da bitkinin dibine yerleştirilmiş delikli şişe bile büyük fark yaratır. Sulama saatini sabahın erken saatlerine alın ki gündüz boyunca zemin havalanabilsin.
4. Hava dolaşımı açın. Bitkinin toprağa yakın alt yapraklarını, özellikle zeminle temas edenleri seyreltin. Salatalık ve fasulyeyi ipe veya file kafese alarak dikey büyütmek, hastalığın en etkili çözümlerinden biridir.
5. Doğal koruyucu uygulayın. Bir litre suya bir çay kaşığı karbonat ve birkaç damla sıvı sabun karıştırıp yaprakların alt ve üst yüzeyine püskürtün. Alternatif olarak yarı yarıya sulandırılmış süt karışımı da yaprak yüzeyinin pH'ını değiştirerek spor çimlenmesini zorlaştırır. Uygulamayı serin saatlerde, 7-10 günde bir tekrarlayın.
6. Zemini kapatın. Bitki diplerine saman, kuru yaprak veya ince ağaç kabuğu serin. Malç, sulama sırasında sıçrayan toprak damlacıklarının yaprağa ulaşmasını engeller; bu, tek başına yayılımı belirgin biçimde azaltır.
7. Bitkiyi güçlendirin. Aşırı azot yumuşak, ince yapraklı sürgünler üretir ve bunlar enfeksiyona daha açıktır. Bu dönemde azotlu takviyeyi azaltın; olgun kompost ve odun külü gibi potasyum sağlayan kaynaklara yönelin.
8. İzleyin. Üç gün arayla yeni çıkan yaprakları kontrol edin. Temiz yeni sürgünler geliyorsa hastalık kontrol altındadır. Gövdeye kadar inmiş, yaprakların yarısından fazlasını kaybetmiş bitkiyi kurtarmaya çalışmak yerine sökmek, komşu bitkiler için daha doğrudur.

Sık yapılan hatalar

• Bekleyip görmek. Birkaç lekeye "geçer" deyip beklemek en pahalı hatadır. İki yağmurlu günde tüm sıra tutulabilir.